Η εισήγηση του Βασίλη Ασημακόπουλου στην εκδήλωση της ΔΡΑΣΗΣ *

Ο τίτλος από μόνος του εισάγει πολλά ζητήματα. Η δύσκολη πολιτική προοπτική και η σημασία ( ; ), η κεντρικότητα ( ; ) των εκλογών. Α) Ορισμένα στοιχεία γύρω από το θέμα της πολιτικής προοπτικής. Ως ελληνική κοινωνία, ως σύστημα θεσμικό κλπ, αλλά και ως αριστερά, ό,τι μπορεί να σημαίνει αυτό, ιδίως από τα τέλη της δεκαετίας του ’80 και μετά, σκεφτόμαστε και δρούμε με όρους παρόντος και με το βλέμμα στραμμένο στο παρελθόν με έναν τρόπο ιδιότυπο. Αλλοίωση της μνήμης και διαχείριση του παρόντος. Η προσδοκία, ιδίως η συλλογική, το σχέδιο, η οργάνωση του μέλλοντος, της παρουσίας δηλαδή της κοινωνίας, της χώρας, της ελληνικής κοινότητας, ως σύστημα θεσμών, παραγωγής, ιδεών, διαρκώς υποχωρεί. Ακόμα και η λέξη «μετάβαση», που κάποτε εμφανιζόταν διαρκώς στο πολιτικό λεξιλόγιο, όπως και η λέξη ιμπεριαλισμός, λέξεις με μεγάλη χρήση έως και κατάχρηση πολλές φορές την 1η δεκαετία της Μεταπολίτευσης/Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας, δεκαετίες τώρα απουσιάζει. Κανείς δεν μεταβαίνει πουθενά σε συλλογικό επίπεδο. Αυτό είναι το αποτέλεσμα της ήττας. Το σύστημα χρεοκόπησε το 2010. Ο δρόμος προς την ήττα διαμορφώθηκε ουσιαστικά τις δύο δεκαετίες που προηγήθηκαν. Δεν ήταν νομοτέλεια. Ήταν οι πολιτικές επιλογές που οδήγησαν στο συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Ορθότερα ίσως, ήταν νομοτελειακό ότι θα επέφεραν το συγκεκριμένο αποτέλεσμα οι συγκεκριμένες επιλογές. Το 1989 τα ιστορικά εξουσιαστικά-κυβερνητικά ή και καθεστωτικά σχέδια της Αριστεράς του 20ου αιώνα, σε διεθνές επίπεδο, ηττώνται. Τόσο με τη μορφή του ιστορικού κομμουνισμού, όσο και της παραδοσιακής μη μαρξιστικής σοσιαλδημοκρατίας. Αλλάζει η κυρίαρχη μορφή του μεταπολεμικού καπιταλισμού. Επικρατεί η αποεδαφοποιημένη παγκοσμιοποίηση. Με πολύ σχηματικό τρόπο, νεοφιλελευθερισμός στη βάση, μεταμοντέρνα αριστερά – με την έννοια που της αποδίδει ο Εριγκέλ - στο εποικοδόμημα. Αυτά στο δυτικό κόσμο. Στους νικητές. Στις επίσημες πολιτικές εκφράσεις και στις μεγάλες κομματικές οικογένειες. Φιλελεύθερος συντηρητισμός/κεντροδεξιά και σοσιαλφιλελευθερισμός / κεντροαριστερά. Η αμφισβήτηση, εντός του δυτικού κόσμου, ηγεμονευόμενη από τη μεταμοντέρνα α-εθνική, μη ταξική «βραχμανική Αριστερά», όπως εύστοχα έχει χαρακτηρισθεί από τον Πικετύ και τους συνεργάτες του. Τα διανοούμενα μεσοστρώματα, σε οικονομίες υπηρεσιών, μέρος των οποίων καρπώνεται ένα σημαντικό μέρος της παραγόμενης υπεραξίας, ίσως και υπέρτερο του κοινωνικά αναγκαίου χρόνου αναπαραγωγής, μιλώντας με όρους μαρξικούς, ενώ το αναλογικά μεγαλύτερο μέρος κινείται στην επισφάλεια, μέρος του «πρεκαριάτου», διαμορφώνονται κατά βάση ως πτέρυγα του συστήματος που ενσωματώνεται με υλικές πρακτικές και προσδοκίες, ως οντολογικό παράδειγμα, ως τρόπος του βίου, ως σκέψη και όχι ως άρνηση ή υπέρβασή του. Η ελληνική κοινωνία, τα κόμματα, ιδίως η αριστερά, αφού κατανάλωσαν την ιστορία, την πρόσοδο των αγώνων του ελληνικού λαού, ιδίως τη δεκαετία του ’80, όπως εύστοχα είχε διατυπωθεί από τον Μιχάλη Χαραλαμπίδη στα συνέδρια του ΠΑΣΟΚ το 1994 και το 1996, επιτυγχάνοντας αναδιανομή εξουσίας και εισοδήματος, η περίφημη "Αλλαγή" βρέθηκαν το 1989-1990 μπροστά στον αναδυόμενο νέο κόσμο. Διεθνοπολιτικά και τεχνολογικά. Οι θεωρητικές και πρακτικές απαντήσεις που έδωσαν πολιτική κοινωνία-κοινωνία πολιτών, εδώ κρίσιμη λέξη ήταν ο «εκσυγχρονισμός», το πώς δηλαδή το σύστημα χώρα, σε επίπεδο παραγωγικό, θεσμικό, γεωπολιτικό, ιδεών κλπ θα σταθεί στον αναδυόμενο πολυκεντρικό κόσμο της παγκοσμιοποίησης, ως σύστημα διακυβέρνησης, αλλά και αντιπροσώπευσης, οδήγησαν σε πλήρη αδυναμία, κατάρρευση και χρεοκοπία. Η μνημονιακή συνθήκη ως αποτέλεσμα της χρεοκοπίας, διαμόρφωσε μια κατάσταση-εικόνα αποικισμού υβριδικού τύπου, με πολλά από τα χαρακτηριστικά που είχαν τα «μετακομμουνιστικά βαλκάνια». Ορισμένα απ’ αυτά είναι οικονομική συρρίκνωση και αποεθνικοποίηση, εκποίηση υποδομών και ιδιοκτησιών, δημογραφική κατάρρευση, «λουμπενοποίηση» σε επίπεδο ελίτ ιδίως, αλλά και σε σημαντικό μέρος του «λαϊκού σώματος», πολιτικές/κομματικές καταρρεύσεις, ενίσχυση της ακροδεξιάς, ραγδαία υποχώρηση της συμμετοχής σε εκλογικές διαδικασίες, γενική ρευστοποίηση. Όλα αυτά σε έναν εθνικό κοινωνικό σχηματισμό, στο δοσμένο γεωγραφικό μήκος και πλάτος, με συγκεκριμένη ιστορική εξέλιξη, όπου το εθνικό έχει μια κεντρικότητα, καθώς η χώρα αντιμετωπίζει έντονη γεωπολιτική πίεση-αποσταθεροποίηση ιδίως από τον ένοχο εξ ανατολών γείτονά της. Στοιχείο που η «επίσημη» Αριστερά, κυρίως η μετά το «89» υποβαθμίζει την ύπαρξή του. Στη διαλεκτική σχέση αντικειμενικού-υποκειμενικού, η δύσκολη πολιτική προοπτική, δεν έχει να κάνει μόνον με την αντικειμενική συνθήκη. Αφορά και στα συλλογικά πολιτικά υποκείμενα, στην κατάσταση, την οποία βρίσκονται. Η πολιτική στη χώρα μας, στις επίσημες εκφράσεις της, τα πολιτικά πρόσωπα, τα συλλογικά υποκείμενα, δίνουν την αίσθηση ότι κινούνται εκτός εθνικού και κοινωνικού γίγνεσθαι, μια «χωριστή πολιτική» ξεκομμένη από τις ανάγκες, τις αγωνίες, τα προβλήματα, της κοινωνίας, του λαού, του έθνους, αλλά και της ευρύτερης περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου. Ατομικές πορείες και ιδιοτέλεια χαρακτηρίζει το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος των επίσημων της πολιτικής στη χώρα. Πολιτικές συμπεριφορές μέσα στο ερμηνευτικό σχήμα της αυτοδικαίωσης, όπως αποτυπώθηκε στα επίσημα αφηγήματα αποτίμησης της Γ΄ Ελληνικής Δημοκρατίας την περασμένη και την προπερασμένη χρονιά. Αυτό κατά τη γνώμη μου είναι αποτέλεσμα πολιτικής παιδείας, κουλτούρας, ατμόσφαιρας. Έτσι εκπαιδεύτηκαν. Τα κόμματα, ιδίως τα κόμματα εξουσίας ήταν ή μετεξελίχθηκαν σε μηχανισμούς καριέρας. Β) Το δεύτερο στοιχείο του τίτλου, είναι οι εκλογές. Οι εκλογές στον ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό έχουν μια κεντρικότητα. Ιστορικά διαμορφωμένη. Και γι’ αυτό εύστοχα κατά τη γνώμη μου υπάρχει στον τίτλο, η λέξη «μέσα». Ταυτόχρονα όμως υπάρχει η αίσθηση ότι πολλά πράγματα κινούνται πλέον, εκτός και πέραν των εκλογικών διαδικασιών. Και αυτή η διάσταση περιλαμβάνεται εύστοχα στον τίτλο, στη λέξη «πέρα». Θα ακολουθήσω ένα ανάλογο νήμα σκέψης. Η κεντρικότητα της εκλογικής διαδικασίας στον πολιτικό αγώνα στη χώρα, διαμορφώνεται ιστορικά από τη μακρά ιστορία του καθολικού εκλογικού δικαιώματος των ανδρών ή διαφορετικά ειπωμένο με έμφυλη μόνο διάκριση και όχι εισοδηματική ή καταγωγική, ήδη από τα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, προερχόμενη από το μακραίωνο παρελθόν των κοινοτήτων, αλλά και το κύμα της δυτικής νεωτερικότητας στην επαναστατική της φάση. Η πραγματικότητα αυτή, πολιτισμική και θεσμική, παράγει το στοιχείο της κουλτούρας του δημοκρατισμού, ως βασικού στοιχείου συγκρότησης της πολιτικής ταυτότητας και συμπεριφοράς του ελληνικού λαού. Ας έχουμε αυτή τη διάσταση υπ’ όψιν. Οι διαιρετικές τομές στη χώρα, που διαμόρφωσαν τις μεγάλες πολιτικές παρατάξεις του 20ου αιώνα, ο Εθνικός Διχασμός, ο Εμφύλιος, η δεκαετία του ’60, έχουν τέσσερα κοινά χαρακτηριστικά: Α) Εκδηλώνονται έντονα στην πολιτική σφαίρα. Β) Εσωτερικεύουν εθνικά τη διεθνοπολιτική αντίθεση. Γ) Η διαχείρισή τους οδηγεί σε τραγωδίες. Δ) Καταγράφονται σε εκλογικές αναμετρήσεις. Θα μείνω λόγω του θέματος στην τελευταία, την εκλογική διάσταση. Έτσι λοιπόν έχουμε τις εκλογικές αναμετρήσεις του 1915 και του 1920 στον Εθνικό Διχασμό. Τις εκλογές του 1946 στον Εμφύλιο. Τις εκλογικές αναμετρήσεις της περιόδου 1961-1964, με τη διαιρετική τομή δεξιάς-αντιδεξιάς. Η Γ΄ Ελληνική Δημοκρατία, η περίοδος που ανοίγει με την Μεταπολίτευση του ’74, θεμελιώνεται στα κόμματα και στην κεντρικότητα της εκλογικής διαδικασίας. Στο πλαίσιο αυτό η διαπάλη και τα χαρακτηριστικά που λαμβάνει αυτή μπορούν να περιοδολογηθούν ως εξής με βάση την κίνηση της δομής του κομματικού συστήματος. Περίοδος 1977/81-1993: Πολωμένος δικομματισμός: Οι ιστορικές διαιρέσεις που έρχονται από το παρελθόν ιδιαίτερα έντονες και παρούσες στη διαμόρφωση των πολιτικών ταυτοτήτων συνδέονται με έντονες ιδεολογικές, πολιτικές, οργανωτικές, προγραμματικές αντιθέσεις, με όρους παρόντος εκείνης της περιόδου, οι οποίες εγγράφονται και στις σχέσεις κοινωνικής εκπροσώπησης, από άποψη εκλογικής κοινωνιολογίας και γεωγραφίας. Περίοδος 1993/96-2009: Συγκλίνων, αλλά μη συναινετικός, δικομματισμός: Οι ιστορικές διαιρέσεις του παρελθόντος σταδιακά αποδυναμώνονται, έχουν καταναλωθεί πολιτικά αλλά και οι γενιές αλλάζουν. Νέες διαιρετικές τομές με την ένταση των παλιών δεν εκδηλώνονται τη συγκεκριμένη περίοδο. Τα κόμματα συγκλίνουν στρατηγικά, προγραμματικά, πολιτικά, οργανωτικά, αλλά και από άποψη εκλογικής κοινωνιολογίας και γεωγραφίας, όσο και κυβερνητικών πολιτικών. Η σύγκλιση έχει δομικά και πολυδιάστατα χαρακτηριστικά. Είναι η βάση του περίφημου «συστήματος καρτέλ», σύμφωνα με το γνωστό σχήμα των Κατς και Μερ. Από την άλλη πλευρά ο παραδοσιακός δικομματισμός παραμένει ως δευτερεύουσα αλλά υπαρκτή διάσταση μη συναινετικός, αν και συγκλίνων, λόγω της κατεύθυνσης του κομματικού ανταγωνισμού, του εκλογικού συστήματος κλπ. Στοιχείο που θα έχει συνέπειες στην κρίσιμη 1η φάση (αδυναμίας) διαχείρισης των έκτακτων συνθηκών που προκλήθηκαν από την οικονομική κρίση (2009-2010). Περίοδος 2010/12-2019: Διπολισμός: Η χρεοκοπία του 2010 και η μνημονιακή υπαγωγή αναδεικνύει την 1η μεγάλη διαιρετική τομή του 21ου αιώνα στον ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό, το μνημόνιο-αντιμνημόνιο. Η αντίθεση αυτή υπερπροσδιορίζει στη συγκυρία την αντίθεση δεξιάς-αριστεράς, ανατρέποντας τον παραδοσιακό δικομματισμό ιδίως στις εκλογές του λεγόμενου «διπλού εκλογικού σεισμού» του 2012. Διαμορφώνονται δύο πόλοι και έτσι μπορούν να εξηγηθούν με όρους ορθού λόγου τα κυβερνητικά σχήματα-συνεργασίες εκείνης της περιόδου (ΠΑΣΟΚ-ΝΔ-ΛΑΟΣ/Παπαδήμος, ΝΔ-ΠΑΣΟΚ-ΔΗΜΑΡ/Σαμαράς, ΝΔ-ΠΑΣΟΚ/Σαμαράς, ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ/Τσίπρας) και όχι με την πολλαπλώς ιδεολογικά φορτισμένη με τη σημασία της φενάκης πολλές φορές έννοια του «λαϊκισμού». Η κρίσιμη διαφορά σε σχέση με τις διαιρετικές τομές του 20ου αιώνα, είναι ότι η διαιρετική τομή μνημόνιο-αντιμνημόνιο ήταν μια ατελής διαιρετική τομή, που λόγω της «στροφής του 2015», της λεγόμενης και «κωλοτούμπας» της ηγεσίας του ΣΥΡΙΖΑ, εξάντλησε γρήγορα την προωθητική δυναμική της αναφορικά με το αντιμνημονιακό σκέλος, σε αντίθεση βέβαια με το μνημονιακό. Η εξέλιξη αυτή αποτυπώθηκε στην κίνηση της δομής του κομματικού συστήματος. Περίοδος 2019/23 - σήμερα: Η περίοδος αυτή θέτει το ερώτημα της διαμόρφωσης ενός κομματικού συστήματος κυρίαρχου κόμματος ή κυριαρχούμενου πολυκομματισμού. Έχει στοιχεία που προσιδιάζουν σ’ αυτή την κατεύθυνση. Το 1ο κόμμα έχει σαφή υπεροχή από το 2ο, που κάποιες φορές πλησιάζει το διπλάσιο ποσοστό. Η αντιπολίτευση είναι κατακερματισμένη μεταξύ κομματικών σχηματισμών που κινούνται σε κοντινά μεταξύ τους ποσοστά (χώρος της αριστεράς/κεντροαριστεράς). Υπάρχουν κομματικοί σχηματισμοί που προέρχονται από την ευρύτερη κομματική οικογένεια της δεξιάς και που ενδεχομένως να μπορούν να λειτουργήσουν ως κομματικές-εκλογικές εφεδρείες της ΝΔ την κρίσιμη εκλογικά στιγμή. Από την άλλη, η ΝΔ δεν έχει τα εκλογικά χαρακτηριστικά, στη συγκεκριμένη περίοδο και ιδίως με τη διαφαινόμενη φθορά ή τις τάσεις αποδυνάμωσής της, ενός κομματικού σχηματισμού ανάλογου της Ιταλικής Χριστιανοδημοκρατίας στα χρόνια της Α΄ Ιταλικής Δημοκρατίας (1946-1993) ή της Σουηδικής Σοσιαλδημοκρατίας της περιόδου 1932-1991 (με την εξαίρεση της περιόδου 1976-1982), που η βιβλιογραφία των κομματικών συστημάτων θεωρεί ως παραδειγματικά κόμματα σε σύστημα κυρίαρχου κόμματος. Σε κάθε περίπτωση αποτελεί ένα ανοιχτό ζήτημα. Θα δείξει. Ας δούμε λίγο πιο συγκεκριμένα την σημερινή περίοδο, μέσα από την κίνηση ορισμένων κομμάτων: Η Ν.Δ. επιδιώκει να διατηρήσει τα πολυσυλλεκτικά χαρακτηριστικά της κεντροδεξιάς παράταξης, τη φιλελεύθερη και τη συντηρητική ψυχή της, με έντονη χρήση του κυβερνητικού μηχανισμού και ταυτόχρονα τον κατακερματισμό των αντιπάλων. Δέχεται όμως και η ίδια πιέσεις λόγω του κύκλου φθοράς (και διαφθοράς) στον οποίον έχει εισέλθει και ο οποίος δεν προκαλείται από την αντιπολίτευση, αλλά από τα προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας και ιδίως τα υπαρξιακού χαρακτήρα. Στο χώρο αυτό εκδηλώνεται κινητικότητα σε επίπεδο κομματικών ανταγωνιστών, νέων και παλιών. Το ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής: Η χρεοκοπία και το μνημόνιο οδήγησαν στην κατάρρευση του κάποτε ακόμα και ηγεμονικού κόμματος της Γ΄ Ελληνικής Δημοκρατίας στο γνωστό και με τη διεθνή ορολογία «pasokification». Η αργόσυρτη προσπάθεια επιστροφής, ανάκτησης ουσιαστικά του πολυσυλλεκτικού χαρακτήρα του κόμματος, περνά σχεδόν υποχρεωτικά από τον συλλογικό αναστοχασμό, την αυτοκριτική προσέγγιση για το παρελθόν. Είναι μια συζήτηση δύσκολη για το ΠΑΣΟΚ για πολλούς λόγους. Πλην όμως είναι αναπόφευκτη. Έπρεπε να είχε γίνει από το 2021-2022 και μετά. Κατά τη γνώμη αυτό περιλαμβανόταν στο μήνυμα της εσωκομματικής αναμέτρησης για την ηγεσία το 2021, δεδομένων των υποψηφιοτήτων. Αυτό έπρεπε να κάνει η τότε νεοεκλεγείσα κομματική ηγεσία, η σημερινή του δηλαδή ηγεσία. Κάτι τέτοιο προϋπέθετε υπερβάσεις και αυτο-υπερβάσεις. Η κομματική ηγεσία του ΠΑΣΟΚ, πίστευε, ήλπιζε, ότι θα τα καταφέρει να υπερβεί το ζήτημα, δια της λήθης, της σιωπής, θεωρώντας ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της. Αποδείχθηκε, με λύπη το λέω, βολική μεν, λάθος πολιτική εκτίμηση δε. Αναπαράγεται στο δημόσιο λόγο, σχεδόν ως παρηγορητικό κλισέ, ότι το ΠΑΣΟΚ έχει πιο ολοκληρωμένο πρόγραμμα-θέσεις από τα άλλα κόμματα της αντιπολίτευσης, κυβερνητική εμπειρία κλπ. Αυτά όλα μπορεί να συμβαίνουν. Δεν είναι αυτό το κρίσιμο στον πολιτικό ανταγωνισμό. Το κρίσιμο για το ΠΑΣΟΚ και κάθε κομματικό οργανισμό, είναι ότι δεν υπάρχει σχέδιο χωρίς μνήμη. Δεν διαχωρίζονται αυτά στους ζωντανούς πολιτικούς οργανισμούς. Μια άλλη κριτική λέει ότι «φταίει ο σημερινός Πρόεδρος του». Αυτή είναι και εσφαλμένη και ύπουλη κριτική. Τόσο η λεγόμενη «αριστερή πτέρυγα» του ΠΑΣΟΚ, όσο και η δεξιά του, κινούνται πολύ χειρότερα, πέραν του στοιχείου της υπονόμευσης. Στη γραμμή της αυτοδικαίωσης, που είναι η γραμμή της συρρίκνωσης και ήττας του ΠΑΣΟΚ. Ο χώρος ΣΥΡΙΖΑ-ΕΛΑΣ: Η περίοδος 2015-2023 οδήγησε στη διάλυση ενός κόμματος με πρωτοφανή τρόπο και στη τάση-βούληση-κίνηση ενσωμάτωσής του σε έναν κομματικό σχηματισμό ιδιωτικής χρήσης, όπου η επικοινωνιακή διάσταση καταφανώς υπερτερεί της πολιτικής, έχοντας ιδιαίτερα ευνοϊκή αντιμετώπιση και προβολή από τα μέσα της οικονομικής ολιγαρχίας. Εδώ τα προβλήματα αυτού του χώρου είναι κατά βάση δύο: Αυτοδικαίωση για την κυβερνητική περίοδο 2015-2019. Εσφαλμένη και σε κάθε περίπτωση ακατάλληλη για την ελληνική (και όχι μόνον) πραγματικότητα θεώρηση του εθνικού φαινομένου, με τις πρακτικές και επιπτώσεις που έχει αυτό στον πολιτικό-εκλογικό αγώνα. Η θεώρηση αυτή, αλλότρια προς την ελληνική πραγματικότητα και τον κοινωνικο-πολιτικό αγώνα στη χώρα, έχει χρονικό βάθος τριών δεκαετιών και φέρει όλα τα στοιχεία της «διανοητικής αποικιοποίησης». Δεν αντιμετωπίζεται με επικοινωνιακά σχήματα επιλογής ονομασίας τύπου «ΕΛΑΣ». Τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα και οι πολίτες αξίζουν και δικαιούνται μιας σοβαρότερης αντιμετώπισης από τα πολιτικά κόμματα και ειδικότερα από τα κόμματα της «αριστεράς». Ελπίδα για τη Δημοκρατία - Μαρία Καρυστιανού -Ανεξάρτητο Κίνημα Πολιτών: Ο υπό μορφοποίηση κομματικός αυτός σχηματισμός έχει την εξής πρωτοτυπία. Μια πλατιά διαμαρτυρία σε επίπεδο κοινωνίας πολιτών, το καλούμενο και «κίνημα των Τεμπών», διεκδικεί τη μετάβασή του στην πολιτική κοινωνία, μέσα από τη μορφοποίηση του συγκεκριμένου κομματικού σχηματισμού. Από την κοινωνία πολιτών στην πολιτική κοινωνία, με όρους γκραμσιανούς. Αυτό το στοιχείο από μόνο του θέτει πολλά και ενδιαφέροντα ζητήματα. Ορισμένα απ’ αυτά είναι η κρίση της πολιτικής, η ατιμωρησία, η προβληματική θεσμική λειτουργία, η ιστορική καθυστέρηση της χώρας σε συγκριτική προοπτική με όλα τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της Ε.Ε. στο ζήτημα των σιδηροδρόμων, προϊόν και αποτέλεσμα των κάθε λογής «εκσυγχρονιστών-ευρωπαϊστών» που αισθάνονταν ότι «ανήκαν στη Δύση» και που κυβέρνησαν τη χώρα από τον πόλεμο και μετά. Και με ότι αυτό συνεπάγεται στα ζητήματα της οικονομίας, της περιφερειακής ανάπτυξης, της ποιότητας ζωής, της ασφάλειας, της επανασύνδεσης με τα Βαλκάνια, της γεωπολιτικής κλπ. Ένα-δύο στοιχεία για τη φυσιογνωμία του συγκεκριμένου σχήματος. Υπάρχει μεγάλο άγχος από την επίσημη δημοσιολογία να το τοποθετήσει στη δεξιά ή στον λαϊκισμό ή στον ανορθολογισμό κλπ Πρόκειται για λόγο της εξουσίας με στόχο την ταμπελοποίηση και την οριοθέτησή του. Ο σχηματισμός αυτός φαίνεται ότι έχει εν δυνάμει, ως ακροατήριο, κατ’ αρχάς πολυσυλλεκτικά χαρακτηριστικά. Το διακηρυκτικό του κείμενο κινείται εκτός λαϊκιστικής μανιέρας, καθώς προτάσσει το στοιχείο της λειτουργίας των θεσμών. Δείχνει να τοποθετείται, μετριοπαθώς, ενάντια στο νεοφιλελευθερισμό και στη μεταμοντέρνα αριστερά. Οι διαθεσιμότητες για ενεργό εμπλοκή φαίνεται να προέρχονται περισσότερο από τα δεξιά, ενώ από τα αριστερά παρατηρείται ένας μεγαλύτερος δισταγμός, μια αδυναμία, ίσως αμηχανία, ενεργότερης εμπλοκής για διάφορους λόγους. Μπορεί ακόμα και ως αποτέλεσμα εσωτερίκευσης της γενικότερης συζήτησης, δηλαδή ότι «πρόκειται για δεξιόστροφο σχηματισμό» κλπ και της σχετικής ηγεμονίας που διαμορφώνεται. Αυτό το στοιχείο ίσως να αποτελέσει πρόβλημα για την ανάπτυξη του συγκεκριμένου σχηματισμού, όπως επίσης και το γεγονός ότι δύσκολα συγκροτείται σχήμα με κεντρικό ζήτημα το άρθρο 86 του Συντάγματος, το θέμα δηλαδή της ατιμωρησίας ή και της διαφθοράς, όσο σημαντικά και αν είναι, που πράγματι είναι. Να το πω διαφορετικά και με όρους συνταγματικούς και κινηματικούς. Το άρθρο 86 δεν είναι 1-1-4. Οι εκλογές έχουν σημασία. Το «μέσα» του τίτλου. Και ταυτόχρονα χάνουν σταδιακά την κεντρικότητα τους. Το «πέρα» του τίτλου. Μειωμένα ποσοστά συμμετοχής, ολοένα και μικρότερος βαθμός δέσμευσης απέναντι στα κόμματα, αύξηση του αριθμού των ψηφοφόρων που μεταβάλλουν τις εκλογικές τους επιλογές ή προτιμήσεις. Τα στοιχεία αυτά αποτελούν σημάδια που καταδεικνύουν ότι αδυνατίζει το κομματικό φαινόμενο ως σχέσεις εκπροσώπησης. Κατά τη γνώμη μου ο πυρήνας αυτής της «αποστασιοποίησης» βρίσκεται στη συνειδητοποίηση μεγάλου μέρους του λαού ότι τα κόμματα δεν προσεγγίζουν τα προβλήματα, κάνουν «χωριστή πολιτική» σε σχέση με αυτά. Η κρίση της πολιτικής, περισσότερο και από κρίση μορφών, είναι κρίση περιεχομένων. Δείτε για παράδειγμα τη συζήτηση για την αναθεώρηση του Συντάγματος που πραγματοποιείται αυτές τις μέρες στη Βουλή, όπως και τη συζήτηση για τη συνταγματική αναθεώρηση το 2018-2019. Ανατρέξτε στη συζήτηση στη Βουλή για το Σύνταγμα του 1975 και ιδίως για την αναθεώρηση του Συντάγματος το 1911. Κάνετε τις συγκρίσεις και βγάλτε τα συμπεράσματα, έχοντας υπ’ όψιν και το ευρύτερο ιστορικό και πολιτικό πλαίσιο κάθε φορά. Γι’ αυτό και εμφανίζεται αυτός ο δυισμός, «μέσα» και «πέρα». Ίσως να είναι η πρώτη φορά που αυτό να είναι τόσο έντονο. Η πολιτική προσφορά «το παλιό» δείχνει να μην ανταποκρίνεται στα ερωτήματα που θέτει η πολιτική ζήτηση, η λαϊκή διαθεσιμότητα, «Το νέο». Ίσως γι’ αυτό να βρισκόμαστε στην «εποχή των τεράτων», παραφράζοντας τη γνωστή γκραμσιανή διατύπωση. Ευχαριστώ πολύ και εύχομαι μακροημέρευση στη Δράση. * O Βασίλης Ασημακόπουλος είναι Δικηγόρος - Πολιτικός Επιστήμονας, διδάσκων στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης. Το κείμενο αποτέλεσε τη βάση της ομιλίας του συντάκτη στην εκδήλωση της Κίνησης Δημοτών Βριλησσίων - Δράση για μια Άλλη Πόλη, με θέμα: Η δύσκολη πολιτική προοπτική, μέσα και πέρα από τις εκλογές, που πραγματοποιήθηκε στο 3ο Δημοτικό Σχολείο Βριλησσίων, στις 22-6-2026 και με συνομιλητές τους Ρούντι Ρινάλντι και Δημήτρη Καλτσώνη.