Τρίτη 20 Ιανουαρίου, 8:00μμ, ζωντανά και διαδικτυακά

Στη 13η Συνάντηση του Σεμιναρίου «Σινεμά & Ψυχολογία» (Τρίτη 13/1/2026, 8:00μμ) συζητάμε το φιλμ «Ουμπέρτο Ντ. – Ό,τι μου αρνήθηκαν οι άνθρωποι» (Umberto D, 1952) του Vittorio De Sica. Στην τελευταία αυτή ταινία του ιταλικού νεορεαλισμού, η περιγραφή από τον De Sica της οδύσσειας του κεντρικού ήρωα Ουμπέρτο Ντομένικο Φεράρι να ζήσει μια ζωή με αξιοπρέπεια γίνεται με ρεαλισμό, χιούμορ, τρυφερότητα και δραματική ένταση διαμορφώνει το συγκινητικό πορτρέτο ενός αγωνιστή της ζωής που βιώνει σε συνθήκες μοναξιάς τα γηρατειά του και ταυτόχρονα δημιουργεί την κοινωνική ακτινογραφία της μεταπολεμικής Ιταλίας, όπου παρελθόν και μέλλον, παλιές και νέες αξίες, Ιστορία και καθημερινότητα συναντιούνται σε ένα αντιφατικό και απαισιόδοξο παρόν. «Ουμπέρτο Ντ. – Ό,τι μου αρνήθηκαν οι άνθρωποι» Ιταλία, Δραματική, 1952. Διάρκεια:89’. Σκηνοθεσία: Vittorio De Sica. Σενάριο: Cesare Zavattini. Πρωταγωνιστούν: Carlo Battisti, Maria Pia Casilio, Lina Gennari. Μουσική: Alessandro Cicognini. Φωτογραφία: G.R. Aldo. Μοντάζ: Eraldo Da Roma. Μετά τον «Κλέφτη Ποδηλάτων» και το «Θαύμα στο Μιλάνο», ο Βιτόριο ντε Σίκα, ένας από τους κύριους εκπρόσωπους του ιταλικού νεορεαλισμού, υπογράφει την 5η και μία από τις λιγότερο γνωστές ταινίες του, η οποία όμως παραμένει μέχρι σήμερα από τις κορυφαίες της φιλμογραφίας του και ένα από τα αριστουργήματα του παγκόσμιου κινηματογράφου.. Ήρωάς της ο τίμιος και συνεπής συνταξιούχος δημόσιος υπάλληλος Ουμπέρτο Ντομένικο Φεράρι, ο οποίος ζει μόνος του στην χειμαζόμενη μεταπολεμική Ιταλία με μοναδική συντροφιά τον Φλάικ το πιστό πανέξυπνο σκυλί του. Η πρώτη γνωριμία μαζί του γίνεται σε μια διαδήλωση συνταξιούχων οι οποίοι ζητούν αξιοπρεπείς συντάξεις για να μπορέσουν να επιβιώσουν. Η διαδήλωση διαλύεται από την αστυνομία και ο Ουμπέρτο με τον Φλάικ αποχωρούν και τρώνε στα συσσίτια. Στη συνέχεια τον παρακολουθούμε να ταΐζει κρυφά τον Φλάικ, να προσπαθεί να πουλήσει ένα ρολόι για να ξεπληρώσει τα νοίκια του καθώς η σπιτονοικοκυρά του τον απειλεί με έξωση. Επιστρέφοντας σπίτι ανακαλύπτει πως εκείνη νοικιάζει με την ώρα το δωμάτιό του σε ζευγαράκια. Μοναδικός του σύμμαχος στην πανσιόν είναι η νεαρή υπηρέτρια Μαρία, η οποία του εξομολογείται πως είναι τριών μηνών έγκυος αλλά δεν ξέρει με ποιον από τους δύο εραστές της. Μέσα στην απελπισία του ο Ουμπέρτο κάνει τον άρρωστο για να χορτάσει την πείνα του στο νοσοκομείο. Όταν επιστρέφει μαθαίνει πως ο Φλάικ χάθηκε και τον αναζητά για τον βρει τελικά ζωντανό στα δημοτικά κρεματόρια για αδέσποτα. Και ενώ η σπιτονοικοκυρά τον απειλεί και η σύνταξη δεν φτάνει ούτε για να τραφεί, ο Ουμπέρτο απλώνει το χέρι να ζητιανέψει. Όμως η υπερηφάνεια δεν τον αφήνει οπότε σκέφτεται να αυτοκτονήσει. Αναζητώντας κάπου να αφήσει τον Φλάικ μετά το θάνατό του θα παραμείνει ζωντανός και ο λξδξις χάρις στον ένστικτο επιβίωσης που του εμφυσά ο αγαπημένος του σκύλος. Όπως σε όλες οι ταινίες του νεορεαλισμού έτσι και στο «Ουμπέρτο Ντ.» κυριαρχεί η κοινωνική ματιά. Ο Βιτόριο Ντε Σίκα ανατέμνει την ιταλική κοινωνία και τον αγώνα των ανθρώπων για μια θέση στον ήλιο. Η προσέγγισή του στη δραματική κοινωνική κατάσταση της χώρας είναι καθαρά ανθρωπιστική. Το σενάριο υπογράφει ο Cezare Zavattinni, ο σημαντικότερος θεωρητικός του ιταλικού νεορεαλισμού που γεννήθηκε μέσα στο χάος και στα απομεινάρια του πολέμου. Ο Zavattinni πρότεινε τη ριζική αλλαγή της κινηματογραφικής αφήγησης και του σεναρίου με την κατάργηση της κατασκευασμένης πλοκής και υποστήριξε ότι οι ταινίες θα πρέπει να εμπνέονται από την καθημερινότητα. Πίστευε ότι ιδανική είναι η ταινία που το σενάριό της περιγράφει λίγες ώρες από την καθημερινότητα ανθρώπων της βιοπάλης και του μόχθου. Και για την πιστότερη απόδοση αυτής της πραγματικότητας, τόνιζε την σημασία της αξιοποίησης ερασιτεχνών ηθοποιών και της κινηματογράφησης σε φυσικούς χώρους, στον δρόμο εκεί που συναντάμε την εργατική τάξη και όχι σε όμορφες και γραφικές περιοχές. Αυτό όμως που ξεχωρίζει ιδιαίτερα στο κινηματογραφικό αυτό είδος και που ο Ντε Σίκα αξιοποιεί στον μέγιστο βαθμό είναι η αφηγηματική δομή που διαρθρώνεται ως ένα συμπαγές πλέγμα από ανθρώπινες στιγμές καθώς και μια χρονική αλληλουχία όπου κάθε στιγμή του ήρωα διαδέχεται την άλλη σε μια δήλωση ότι καμιά τους δεν είναι κατώτερη. Κάθε γεγονός της ζωής αναλύεται διεξοδικά ώστε ο θεατής τον παρακολουθεί από πολύ κοντά και να κατανοεί ότι το κύριο πρόβλημά του ήρωα δεν είναι οικονομικό, αλλά η εξασφάλιση ζεστασιάς και φροντίδας από ανθρώπους που γνώριζε πριν συνταξιοδοτηθεί, και μπει στο περιθώριο εξαιτίας μιας ανεπαρκούς σύνταξης. Και αν καταλήγει σε απόλυτη μοναξιά δεν είναι οι άνθρωποι, αλλά ο αγαπημένος του σκύλος που θα τον απομακρύνει από τη μοναχική του διαδρομή. Η σιωπηλή παρουσία του ζώου που στέκεται υπομονετικά ακολουθώντας τον κύριο του παντού, προσφέροντάς του αφειδώς την αγάπη του αποτελεί σπουδαίο σκηνοθετικό εύρημα. Η σχέση ανάμεσα τους δεν είναι απλή σχέση παρηγοριάς. Κρύβει κάτι πολύ πιο βαθύ που σημαδεύει τον δεσμό τους. Είναι η σχέση ισότητας, που αναζητά ο Ουμπέρτο. Στο «Uberto D.» οι περισσότεροι ηθοποιοί είναι ερασιτέχνες. Ο 70χρονος Carlo Battisti που υποδύεται τον κεντρικό ήρωα δεν είχε καμία άλλη επαφή με τον κινηματογράφο. Η δουλειά του ήταν καθηγητής γλωσσολογίας. Το πιο παραστατικό δείγμα της κινηματογραφικής του γλυπτικής, είναι οι ρωγμές στο πρόσωπο του καθώς αγωνίζεται να διατηρήσει την αξιοπρέπεια και την περηφάνια του σε μια πόλη όπου την ανθρώπινη καλοσύνη φαίνεται να την έχει καταπιεί ο εκσυγχρονισμός. Η Maria Pia Casilio έτυχε να βρίσκεται σε ένα μπαλκόνι, παρακολουθώντας τον De Sica να επιλέγει τους ηθοποιούς του. Εκείνος την εντόπισε, και θεώρησε ότι ήταν η κατάλληλη. Ο Φλάικ ερμηνεύεται από δύο σκύλους, όπου μεταξύ τους έχουν κάποιες χρωματικές διαφορές. Ο Ingmar Bergman είχε δηλώσει πως αυτή ήταν η αγαπημένη του ταινία. «Δεν θα δίσταζα να βεβαιώσω ότι σπάνια ο κινηματογράφος έφτασε τόσο μακριά ως προς τη συνειδητοποίηση του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος -όπως επίσης του τι να είσαι σκύλος» λέει για αυτήν ο Αντρέ Μπαζέν. Πραγματικά η ταινία υπογραμμίζει ότι σε εξαιρετικά αντίξοες εποχές, τα σημαντικότερα οφείλει να διαφυλάξει κάποιος είναι η αξιοπρέπεια και η ανθρωπιά του. Το σεμινάριο πραγματοποιείται κάθε Τρίτη στις 8.00μ.μ. στο στέκι της Δράσης, (Πάρνηθος 21, Βριλήσσια) και διαδικτυακά μέσω της πλατφόρμας zoom. Εισηγητής ο Παναγιώτης Δενδραμής, πτυχιούχος τμήματος Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ, με δίπλωμα σκηνοθεσίας (Σχολή Σταυράκου) και μεταπτυχιακό δίπλωμα ειδίκευσης στην ιστορία και θεωρία του κινηματογράφου. Είναι διδάκτορας του τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης (διατριβή "Η κινηματογραφική εκπαίδευση στην Ελλάδα"), όπου δίδαξε ως ακαδημαϊκός υπότροφος. Διδάσκει ιστορία του κινηματογράφου στη Σχολή Σταυράκου. Κινηματογραφική Λέσχη Βριλησσίων Cine-Δράση