του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Το πλήγμα drone στη βρετανική βάση στο Ακρωτήρι δεν είναι ένα τεχνικό επεισόδιο στρατιωτικής φύσεως. Είναι μια στιγμή αποκάλυψης. Αποκαλύπτει τι σημαίνει για μια μικρή χώρα να λειτουργεί ως προωθημένη στρατιωτική πλατφόρμα μεγάλων δυνάμεων. Αποκαλύπτει το πραγματικό περιεχόμενο της λεγόμενης «γεωπολιτικής αναβάθμισης» και των περιβόητων "συμμαχιών". Και, κυρίως, αποκαλύπτει το πολιτικό ζήτημα που αποφεύγουμε συστηματικά: το αίτημα της εθνικής ανεξαρτησίας. Οι βάσεις στο Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια δεν είναι απλές στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Αποτελούν κυρίαρχο έδαφος του Η.Β. εντός της Κυπριακής Δημοκρατίας. Είναι ενεργό τμήμα στρατηγικών σχεδιασμών που συνδέονται με επιχειρήσεις του NATO και με παρεμβάσεις σε ευρύτερες ζώνες σύγκρουσης της Μέσης Ανατολής. Η Κύπρος δεν αποφασίζει αυτούς τους σχεδιασμούς. Όμως ζει με το ρίσκο τους. Και όταν μια στρατιωτική υποδομή εντάσσεται σε ευρύτερες συγκρούσεις, παύει να είναι «ουδέτερη παρουσία». Μετατρέπεται σε πιθανό στόχο. Αυτό ακριβώς υπενθύμισε το πλήγμα. Από την άλλη η Κύπρος και η Ελλάδα διαθέτουν οικονομίες που στηρίζονται καίρια στον τουρισμό, στις υπηρεσίες και συνεπώς στην εικόνα σταθερότητας και ασφάλειας που εκπέμπουν. Ένα περιστατικό στρατιωτικής κλιμάκωσης, ακόμη και χωρίς ανθρώπινες απώλειες, μεταφέρεται διεθνώς ως ένδειξη γεωπολιτικής έντασης. Οι αγορές δεν λειτουργούν με ψυχραιμία αλλά λειτουργούν με προσδοκίες και φόβο. Άρα, επηρεάζονται οι κρατήσεις και οι αεροπορικές ροές, οι επενδυτικές αποφάσεις τα ασφάλιστρα και κόστη μεταφοράς και η συνολική εικόνα της περιοχής. Ο τουρισμός δεν αντέχει τη σκιά πολεμικής ζώνης. Και οι μικρές οικονομίες δεν αντέχουν παρατεταμένη γεωπολιτική αβεβαιότητα. Να γιατί μπορούμε τώρα να καταλάβουμε ότι το αίτημα της εθνικής ανεξαρτησίας δεν είναι "εθνικιστικός μπατριωτισμός", αλλά προϋπόθεση βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής δικαιοσύνης. Κάπως έτσι η «στρατηγική αναβάθμιση» μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε στρατηγικό βάρος. Το ίδιο ισχύει και για την Ελλάδα. Η Ναυτική Βάση Σούδας αποτελεί κρίσιμο κόμβο στρατιωτικών επιχειρήσεων εκτός ελληνικής επικράτειας. Η Κρήτη, όμως, είναι ταυτόχρονα κορυφαίος τουριστικός προορισμός. Κανείς δεν επενδύει με άνεση σε περιοχές που εμφανίζονται στους διεθνείς χάρτες ως στρατιωτικοί κόμβοι πιθανών επιθέσεων. Και βέβαια, υπάρχουν και εκείνοι που δεν βγάζουν άχνα. Που αντιμετωπίζουν το Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια σαν να είναι αξιοθέατα της περιοχής - κάτι ανάμεσα σε ιστορικό μνημείο και στρατιωτικό φολκλόρ. Αποικιακό έδαφος του Ηνωμένου Βασιλείου το 2026. Όπως αντίστοιχα η Σούδα είναι αποικιακό έδαφος των ΗΠΑ. Η αποικιοκρατία, προφανώς, εκσυγχρονίζεται: δεν φοράει στολή του 19ου αιώνα, φοράει κοστούμι συμμαχίας και συνοδεύεται από δελτία Τύπου περί «σταθερότητας». Η σιωπή παρουσιάζεται ως ρεαλισμός. Η αποδοχή ως ωριμότητα. Και η περιορισμένη κυριαρχία βαφτίζεται «γεωπολιτική αναβάθμιση». Αν αυτό είναι εθνική στρατηγική, τότε η ανεξαρτησία μάλλον ανήκει στα μουσεία. Το πλήγμα drone στη βρετανική βάση του Ακρωτήρι ξαναφέρνει με τραγικό τρόπο στην επιφάνεια το ξεχασμένο και απο την νεοφιλελεύθερη αριστερά αίτημα της απο-αποικιοποίησης και της εθνικής ανεξαρτησίας. Της εθνικής ανεξαρτησίας που σημαίνει να μην είμαστε αυτόματα διαθέσιμοι σε κάθε στρατιωτικό σχεδιασμό, να υπάρχει διαφάνεια και δημοκρατικός έλεγχος σε κάθε στρατιωτική συμφωνία, να αξιολογούμε το οικονομικό και κοινωνικό κόστος των γεωπολιτικών αποφάσεων και να προτάσσουμε τη διπλωματία και την αποκλιμάκωση έναντι της στρατιωτικοποίησης. Η Κύπρος και η Ελλάδα δεν είναι αεροπλανοφόρα. Δεν είναι στρατιωτικές πλατφόρμες. Είναι κοινωνίες που ζουν από τη σταθερότητα, την εργασία, τον τουρισμό, τη δημιουργία. Το ερώτημα που θέτει το Ακρωτήρι δεν είναι τεχνικό. Είναι βαθιά πολιτικό: Θα συνεχίσουμε να λειτουργούμε ως δεδομένοι κρίκοι αλυσίδων που δεν ελέγχουμε; Ή θα διεκδικήσουμε -από κοινού- μια στρατηγική εθνικής ανεξαρτησίας, δημοκρατικής λογοδοσίας και ειρήνης; Και, επιτέλους, πότε θα αποφασίσουμε να υπερασπιστούμε τον συλλογικό μας εαυτό; * Ο Αντώνης Ανδρουλιδάκης είναι αναπτυξιακός και κοινωνικός ψυχολόγος, διδάσκων στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Συγγραφέας των βιβλίων: - «Τι μας έχει συμβεί. Το συλλογικό ιστορικό τραύμα και η θεραπεία του», ((Νησίδες 2025) - «Το δώρο της σχέσης - Kαι πώς να το χαρίσετε στον εαυτό σας και στους άλλους» (Manifesto, 2023 - 1ο Βραβείο Ολοκληρωμένου Έργου για το 2024 από την Ένωση Ελλήνων Λογοτεχνών) - «Το ελληνικό τραύμα. Κοινωνιο-ψυχολογικές όψεις της ελληνικής κρίσης» (Νησίδες 2016). Και είναι και φίλος μας!