Η Βασιλική Λάζου για τη διάλεξη του Προκόπη Παπαστράτη στο Cine-Δράση

Παρούσα ήταν την Παρασκευή 16 Ιανουαρίου στην παρουσίαση του 9ο μαθήματος του κύκλου «Η Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950: Ένα έθνος σε κρίση» που διοργανώνει η Κινηματογραφική Λέσχη Βριλησσίων Cine Δράση με θέμα Τα γλυπτά του Παρθενώνα στον πόλεμο του 1940-1941 και ομιλητή τον Προκόπη Παπαστράτη , ομότιμο καθηγητή Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, η Βασιλική Λάζου, πτυχιούχος του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Η οποία, με αφορμή το μάθημα που παρακολούθησε στο στέκι της ΔΡΑΣΗΣ, ανάρτησε στην ιστοσελίδα της σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης ένα εξαιρετικό σχόλιο, το οποίο αναδημοσιεύουμε: Πόσα έχουμε ακόμη να μάθουμε από τους δασκάλους μας· και πόσο τους χρωστάμε. Σε μια εποχή όπου όλα γίνονται γρήγορα, αποσπασματικά και χωρίς μνήμη, η αξία του ανθρώπου που καθοδηγεί, ερευνά και ανοίγει ορίζοντες είναι ανυπολόγιστη. Αυτή η σκέψη είναι η καλύτερη εισαγωγή για να μιλήσει κανείς για τον αγαπημένο μου δάσκαλο, τον Προκόπη Παπαστράτη, ομότιμο καθηγητή Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, ο οποίος με τη χτεσινή του ομιλία για τα Μάρμαρα του Παρθενώνα απέδειξε όχι μόνο την ακαδημαϊκή του ποιότητα, αλλά και τη βαθιά του αγωνία για το δημόσιο συμφέρον, την Ιστορία και την πολιτική ουσία των πραγμάτων. Και πόσο σημαντικό — σχεδόν επαναστατικό — είναι σήμερα να μαζεύονται οι άνθρωποι και να συζητούν∙ να μοιράζονται γνώση και μνήμη σε δωρεάν μαθήματα Ιστορίας. Σε μια περίοδο όπου η κοινωνική συνοχή διαλύεται και η δημόσια σφαίρα γίνεται πεδίο θορύβου αντί σκέψης, τέτοιες συνευρέσεις αποδεικνύουν ότι η Ιστορία δεν είναι βιβλίο στο ράφι αλλά εργαλείο κατανόησης και δράσης. Συγχαρητήρια στο Cine Δράση Βριλησσίων για την πρωτοβουλία· τέτοιες πράξεις οικοδομούν κοινότητες, όχι απλώς κοινό. Ο Παπαστράτης, μελετώντας βρετανικά αρχεία και εμπειρίες δεκαετιών, ανέδειξε ότι το ζήτημα των Μαρμάρων του Παρθενώνα δεν είναι αισθητική διένεξη ούτε μουσειολογική «παρεξήγηση». Πρόκειται για ένα ζήτημα το οποίο πέρα από την ηθική του διάσταση, παραμένει βαθιά πολιτικό. Η αφαίρεση των Γλυπτών υπήρξε έκφραση πολιτιστικού ιμπεριαλισμού, μιας πρακτικής σύμφωνα με την οποία οι ισχυροί οικειοποιούνται την ιστορία των άλλων για να κατασκευάσουν τη δική τους αυτοκρατορική αφήγηση. Η αρχαιολογική πολιτική που ακολούθησε η Βρετανία δεν λειτούργησε ως ουδέτερη επιστημονική αναζήτηση, αλλά ως στρατηγική ισχύος: συλλογή, ταξινόμηση, οικειοποίηση. Από τη δική μας πλευρά, το ζήτημα αγγίζει τη σφαίρα της εθνικής κυριαρχίας: διότι τα μνημεία αυτά δεν είναι αντικείμενα τέχνης αλλά τμήματα του ιστορικού και φυσικού μας τόπου. Η αποκοπή τους δεν είναι απλώς απώλεια υλική — είναι απώλεια αυτοπαράστασης: χάνεται το δικαίωμα να αφηγείσαι την ιστορία σου από το δικό σου έδαφος, με τους δικούς σου όρους. Ο Παπαστράτης θύμισε ότι υπήρξαν στιγμές όπου η Ελλάδα θα μπορούσε να ασκήσει πίεση: — όταν οι Βρετανοί ζητούσαν τη στήριξη της χώρας λίγο πριν και στην αρχή του Β΄ ΠΠ, — όταν εξήραν την ελληνική αντίσταση στον Άξονα και μιλούσαν για επιβράβευση. Κι όμως, η αβελτηρία των ελληνικών κυβερνήσεων, η οικονομική εξάρτηση και η έλλειψη διορατικής πολιτικής μάς εμπόδισαν τότε — και συχνά μας εμποδίζουν ακόμη. Και εδώ βρίσκεται η επικαιρότητα του ζητήματος σήμερα: ζούμε σε μια εποχή ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών, ανατροπών συμμαχιών και μεγάλων υποχωρήσεων των μικρών κρατών. Τα Μάρμαρα, λοιπόν, δεν είναι ένα «παλιό θέμα» ούτε φολκλόρ διεκδίκηση. Είναι καθρέφτης της πραγματικότητας όπου η ισχύς ορίζει το δίκαιο, η πολιτιστική ηγεμονία νικά τη μνήμη και η κυριαρχία αποδυναμώνεται όχι μόνο στρατιωτικά αλλά και συμβολικά. Και μέσα σε όλο αυτό, αναδύεται ξανά το ίδιο ερώτημα: τι είναι τελικά η πατρίδα μας; Είναι ο τόπος, η μνήμη, η γλώσσα, οι άνθρωποι — όλα μαζί. Είναι αυτό που μας διαμορφώνει και αυτό που χρειάζεται να υπερασπιστούμε. Και τότε ακούγεται βαρύτερη από ποτέ η ρήση του Μακρυγιάννη: «Γι’ αυτά αγωνίστηκαμε...» Όχι για να κοσμούν προθήκες αυτοκρατορικών μουσείων, αλλά για να μπορούμε εμείς —όχι άλλοι— να μιλάμε γι’ αυτά, να τα αγγίζουμε, να τα εντάσσουμε στο δικό μας νόημα της ελευθερίας. Κι ίσως, τελικά, αυτή η ομιλία του Παπαστράτη να μας θύμισε κάτι απλό και βαθύ: ότι ο πολιτισμός είναι κυριαρχία, η μνήμη είναι δύναμη και η Ιστορία — ανήκει στους λαούς που τη διεκδικούν. ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Η Βασιλική Λάζου ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές της σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Εσεξ στη Μ. Βρετανία, με αντικείμενο την προφορική και τη συγκριτική ιστορία. Υποστήριξε τη διδακτορική της διατριβή το 2010 στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου. Και από το 2012 έως το 2015 ήταν μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, με αντικείμενο την ανάπτυξη καινοτόμων διαδραστικών περιβαλλόντων για τη διάχυση της επιστημονικής γνώσης για το Μουσείο της Πόλης του Βόλου.