του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Η τραγωδία στο εργοστάσιο της Βιολάντα δεν αφορά μόνο νόμους, κράτος και επιχειρήσεις. Αφορά και κάτι πιο βαθύ, τη συλλογική μας συνείδηση. Ο σύγχρονος Έλληνας δεν είναι απλώς θύμα ενός συστήματος. Είναι, σε μεγάλο βαθμό, υποκείμενο που έμαθε να αποδέχεται τη φεουδαρχική οργάνωση της οικονομίας ως αναγκαστική μοίρα. Γιατί, ο νεοφιλελευθερισμός δεν κυριάρχησε μόνο με νόμους και μνημόνια. Κυριάρχησε κυρίως ως ιδεολογία καθημερινής ζωής. Μας έμαθε ότι «Δεν υπάρχει εναλλακτική» «Η αγορά ξέρει και "ρυθμίζει" καλύτερα», «Το κράτος/Δημόσιο είναι το πρόβλημα», «Ο εργαζόμενος είναι κόστος», «Η ασφάλεια είναι πολυτέλεια». Αλλά αυτό δεν είναι απλώς πολιτική. Είναι ανθρωπολογία. Ο άνθρωπος μετατρέπεται σε μικροεπιχείρηση του εαυτού του. Η ζωή γίνεται project, η επιβίωση γίνεται ατομική ευθύνη και η φτώχεια ατομική αποτυχία. Στη σύγχρονη ελληνική φεουδαρχία, που παριστάνει την κοινοβουλευτική δημοκρατία, ο δουλοπάροικος δεν φορά αλυσίδες. Φορά ενοχή, φόβο και την εσωτερικευμένη πεποίθηση ότι δεν αξίζει κάτι καλύτερο. Φορά την ψευδαίσθηση ελευθερίας και τη βαθιά αγωνία ότι χωρίς την αγορά δεν υπάρχει ως υποκείμενο. Στη σύγχρονη ελληνική φεουδαρχία, ο πολίτης δεν εξεγείρεται γιατί πιστεύει ότι «Έτσι λειτουργεί ο κόσμος», «Αν δεν σου αρέσει, φύγε», «Η αγορά δεν συγχωρεί». Και αυτό είναι το μεγαλύτερο επίτευγμα του νεοφιλελευθερισμού. Ότι κατάφερε να παρουσιάσει μια -καταστροφική για την ανθρώπινη ύπαρξη- πολιτική επιλογή ως φυσικό νόμο. Εδώ υπάρχει και μια άβολη αλήθεια. Η Αριστερά δεν στάθηκε πάντα αντίπαλος αυτής της ιδεολογίας. Σε μεγάλο βαθμό, ένα τμήμα της Αριστεράς αποδέχτηκε τον «ευρωπαϊκή μονόδρομο» ως αναπόφευκτο, μίλησε για «ανθρώπινο καπιταλισμό» αντί για συστημική ρήξη, διαχειρίστηκε τον νεοφιλελευθερισμό αντί να τον αμφισβητήσει και μετέτρεψε την κοινωνική πολιτική σε τεχνοκρατική διαχείριση της φτώχειας. Κανείς δεν είπε σοβαρά: «η αγορά δεν είναι θεός». Όταν καίγεται ένα εργοστάσιο και πεθαίνουν εργάτες, δεν φταίει μόνο η εταιρεία. Φταίει ένα σύστημα που όλοι μάθαμε να θεωρούμε φυσικό. Η φωτιά στη Βιολάντα είναι υλική. Αλλά η φωτιά είχε κάψει πρώτα στη συνείδηση μας, όταν αποδεχτήκαμε ότι «δεν γίνεται αλλιώς». Ο νεοφιλελευθερισμός δεν είναι μόνο οικονομικό μοντέλο. Είναι καθεστώς νοήματος. Και όσο παραμένει αόρατος, τόσο οι δουλοπάροικοι θα πιστεύουν ότι είναι ελεύθεροι. Συνεπώς, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πια πολιτικό. Είναι υπαρξιακό. Θα συνεχίσουμε να θεωρούμε τη ελληνική φεουδαρχία ως φυσικό νόμο ή θα τη δούμε ως αυτό που είναι: μια πολιτική επιλογή που μπορεί να ανατραπεί; O Αντώνης Ανδρουλιδάκης (το άρθρο είναι από την προσωπική του ιστοσελίδα σε κοινωνικό μέσο δικτύωσης), είναι αναπτυξιακός και κοινωνικός ψυχολόγος και συγγραφέας. Είναι διδάσκων Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και Ψυχολογίας της Οικογένειας στο University Neapolis Pafos. Το βιβλίο του «Το Δώρο της Σχέσης» βραβεύτηκε από την Ένωση Ελλήνων Λογοτεχνών με το 1ο Βραβείο Ολοκληρωμένου Έργου για το 2024. Από τις εκδόσεις Νησίδες κυκλοφορεί επίσης το «Το ελληνικό τραύμα - Κοινωνιο-ψυχικές όψεις της ελληνικής κρίσης» και μόλις πρόσφατα, η μελέτη «ΤΙ ΜΑΣ ΕΧΕΙ ΣΥΜΒΕΙ - ΤΟ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΡΑΥΜΑ ΚΑΙ Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥ».